Śmierć za pomoc w ucieczce z getta w Żarkach. Upamiętnienie „Zawołanych po imieniu”
W poniedziałek 9 listopada w Żarkach Instytut Pileckiego odsłoni tablicę pamiątkową upamiętniającą cztery osoby zamordowane przez Niemców za pomoc dwóm nieznanym z imienia kobietom żydowskim w 1942 roku.
We wrześniu 1942 roku dwie nieznane z imienia żydowskie kobiety, obawiając się wywózki do obozu zagłady, poprosiły o pomoc braci Stanisława i Jana Kurdzielów (ur. 1906 i 1911). Do akcji dołączyli także Józef Królik i Kazimierz Bernacki (obaj ur. 1917). Próba ucieczki zakończyła się tragicznie: kobiety oraz Królik i Bernacki zostali zastrzeleni przez niemieckich żandarmów, a Kurdzielowie, schwytani osobno, zostali skazani na śmierć i straceni.
Żarki znajdowały się w obrębie Generalnego Gubernatorstwa, przy granicy z terenami włączonymi do Rzeszy, gdzie znalazł się sąsiedni Myszków. Od końca 1941 r. każdemu Żydowi, który bez zezwolenia opuścił getto, groziła kara śmierci. We wrześniu 1942 r. Niemcy rozpoczęli wywózki ludności żydowskiej do obozów zagłady: 5 września z Pilicy, a 22 września z Częstochowy. Z Żarek starały się wydostać dwie kobiety w wieku około 20 lat. Bracia Kurdzielowie pomogli im wyjechać rowerami w kierunku granicy, jednak w Jaworzniku grupa została zatrzymana przez patrol niemieckiej żandarmerii.
Po przeszukaniu bagażu braci na posterunku Niemcy zorientowali się, że podróżujące z nimi kobiety to uciekinierki z getta, i rozpoczęli pościg. Kobiety kontynuowały drogę, przekroczyły granicę i spotkały Bernackiego oraz Królika, pracujących na nocną zmianę w fabryce w Myszkowie. Cała czwórka została zatrzymana przez niemieckich pograniczników, przekazana żandarmerii w Żarkach i zamordowana strzałami w głowę przy murze cmentarza. Prawdopodobnie egzekucji dokonał żandarm Julius Schubert.
Bracia Kurdzielowie trafili do więzienia w Częstochowie. 22 października 1942 r. niemiecki Sąd Specjalny pod przewodnictwem Richarda Helda przedłużył ich areszt na podstawie Rozporządzenia o ograniczeniach pobytu w Generalnym Gubernatorstwie z 15 października 1941 r. 10 grudnia 1942 r. zostali skazani na śmierć, a wyrok wykonano 2 kwietnia 1943 r. o godz. 6:00. Ciała pochowano w bezimiennej mogile na cmentarzu w Olsztynie koło Częstochowy.
W ramach programu Instytutu Pileckiego „Zawołani po imieniu” w Żarkach odbędzie się 42. upamiętnienie. Tablica pamiątkowa zostanie odsłonięta na skwerze przy wejściu na cmentarz parafialny. Współorganizatorami uroczystości są Powiat Myszkowski oraz Gmina Żarki. W wydarzeniu wezmą udział przedstawiciele władz lokalnych, rodziny upamiętnionych oraz dyrekcja Instytutu Pileckiego. Uroczystość rozpoczęcie się mszą świętą w kościele pw. św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza o godz. 12:00, a odsłonięcie tablicy zaplanowano na godz. 13:30.
Program „Zawołani po imieniu” ma na celu przywrócenie pamięci o obywatelach II Rzeczypospolitej zamordowanych za pomoc Żydom w czasie okupacji niemieckiej.
Zapytaj o ten artykuł
Nasz asystent AI streści tekst, wyjaśni tło sprawy i odpowie na Twoje pytania.



